FRAGMENT DOKUMENTU DOTYCZĄCY ZWROTU PRZEZ KSIĘCIA
WACŁAWA WSI GARDAWICE I GOSTYŃ, ODEBRANYCH ICH WŁAŚCICIELOWI
PIOTROWI GARDAWSKIEMU. ŁACIŃSKI TEKST ORYGINAŁU ZAGINĄŁ.
PONIŻSZE BRZMIENIE WEDŁUG STAREGO ODPISU Z POCZĄTKU XVI WIEKU,
PRZECHOWANEGO W ARCHIWUM DÓBR PSZCZYŃSKICH W PSZCZYNIE,
W AKTACH MIEJSCOWYCH "GARDAWICE".
(DAT. W BUDAPESZCIE, 29 MAJA 1474 R.)
Nos Matthias Dei gratia rex Hungarie, Bohemie etc. necnon Slesie et
Lucemburgensis dux etc. memorie commendamus tenore presencium, significantes
quibus expedit universis, quod fideles nostri illustris dux Wenceslaus
Ratiboriensis et nobilis Petrus Gardawski nostre maiestatis venientes
in conspectum, idem dux Wenceslaus sponte confessus extitit in hunc modum:
quod licet ipse alias, dum prefatus Petrus Gardawski suis serviciis extitisset
mancupatus, attentis et consideratis fidelium serviciorum meritis eiusdem,
quasdam duas possessiones:
Gardawicze et Gostinia vocatas, in prefato ducato nostro Slesie habitas,
simul cum universis pertinentiis et utilitatibus eidem Petro suisque heredibus
et posteritatibus universis nomine perpetuo et irrevocabiliter possidendas
dedisset, donasset et contulisset; tamen expost, cum idem Petrus, destituto
eodem duce Wenceslao, nostre maiestati adhesisset, easdem possessiones de
manibus eiusdem Petri rursus occupasset, et omnes proventus et utilitates
earundem pro se usurpasset; quas quidem possessiones rursus eidem Petro suisque
heredibus et posteritatibus universis remisisset et resignasset, immo remisit
et resignavit coram nobis, ius nullum vel iuris et dominii proprietatem in
eisdem possessionibus sibi suisque heredibus et posteritatibus reservari...
PRZEKŁAD TEKSTU ŁACIŃSKIEGO
My Maciej, z Bożej łaski król Węgier i Czech etc. jakoteż książę Sląska
i Luksemburga etc. przekazujemy ku pamięci brzmieniem niniejszego dokumentu
oraz powiadamiamy wszystkich, których to dotyczy, że wierni nasi: oświecony książę
Wacław Raciborski i szlachetny Piotr Gardawski , przystąpiwszy przed oblicze
naszego majestatu, tenże książę Wacław dobrowolnie zeznał w taki sposób: że on
sam, gdy wspomniany Piort Gardawski pozostawał w jego służbie, zważywszy bacznie
tegoż zasługi i wierną służbę, dał, darował i nadał dwie włości: Gardawice
i Gostyń nazwane, we wspomnianym naszym księstwie śląskim posiadane, razem
z wszystkimi przynależnościami i użytkami temuż Piotrowi oraz wszystkim jego
spadkobiercom i potomkom na wieczną i nieodwołalną własność. Jednakże później,
kiedy tenże Piotr,po złożeniu z godności tegoż księcia, trzymał stronę naszego
majestatu,znowu te włości z tegoż Piotra rąk był zajął i wszelkie dochody ich
i pożytki sobie przywłaszczył. Te więc włości teraz temuż Piotrowi i jego
spadkobiercom i potomkom znowu przywłaszczył i z nich się zrzekł, jak i owszem
wobec nas się zrzeka i zwraca je, nie zostawiając dla siebie ani dla swych
spadkobierców i potomków żadnego prawa własności lub dominialnego w tych
włościach...
Tekst łaciński i jego tłumaczenie w:
L. Musioł, GOSTYŃ. Zarys dziejów gminy i parafii. Opracowanie powstało
na zlecenie ks. prob. J. Jachowskiego w r. 1963 (maszynopis).
HISTORIA GOSTYNI DO POCZĄTKÓW XX WIEKU W SKRÓCIE
OBSZERNE OPRACOWANIE W:
L. MUSIOŁ, GOSTYŃ. ZARYS DZIEJÓW GMINY I PARAFII.
OPRACOWANO ŹRÓDŁOWO W R. 1963 NA ZLECENIE KS.J. JACHOWSKIEGO,
PROBOSZCZA W PARAFII ŚW. AP. PIOTRA I PAWŁA W GOSTYNI.
W sąsiedztwie dzisiejszej Gostyni już od 1287 roku wymienia się takie miejscowości jak
Łaziska, Wyry, Wilkowyje, przypuszcza się też, że stara Gostyń istnieje już od XIIIw.
W WYPADKU GOSTYNI MAMY DO CZYNIENIA Z PODWÓJNYM ZAŁOŻENIEM WSI:
Gostyń, jako wieś istniejąca już w wiekach średnich, znika po roku 1474 (zniszczona przez księcia
Wacława, ówczesnego pana ziemi pszczyńskiej i rybnickiej - patrz tekst na początku strony).
Gostyń pojawia się na nowo jako osada zagrodnicza około roku 1570. Nową wieś Gostyń, po 100 latach
przerwy (1474 - 1575) założono na zarządzenie ówczesnego pana na Pszczynie, barona Karola Promnica.
Odtąd nieprzerwanie możemy śledzić jej rozwój.Nowy początek stanowią 4 gospodarstwa zagrodnicze (czy na
wschód czy na zachód od drogi mikołowskiej - to trudno dziś dociec). Urbarz z 1575 r. podaje nazwę wsi
"Gostin", a w roku 1586 odnajdujemy wiadomość o tym, że Gostyń ma 4 zagrodników i wójta. Wymienia się
Marcina Kurpasa jako wójta i zagrodników: Urbanek (brak imienia), Wacław Sławik, Andrys Glabosz
i Paweł Słonka. W 1640 roku Gostyń liczy 10 gospodarstw zagrodniczych. Pod koniec XVIIw. zaczynają się
budować chałupy dla małorolnych. W roku 1718 jest ich 28. Dane urzędowe z 1840 podają, że wieś Gostyń
podlega urzędowi gospodarczemu księcia pszczyńskiego. Liczy 50 domów, 608 mieszkańców w tym 26 protestantów
i 4 żydów. Dzieło topograficzno - statystyczne z 1864 r. informuje z kolei, że wieś Gostyń ma według
kategorii gospodarstw 12 zagrodników, 33 chałupników rolnych, 8 chałupników bezrolnych. Razem na te
gospodarstwa przypada 1120 morgów magdeburskich roli, 440 morgów łąk, 74 morgi ogrodów, 137 morgów lasu
chłopskiego, 94 morgi pastwisk, 6 morgów stawów chłopskich, 20 morgów nieużytków. Ze zwierząt domowych
wylicza się 49 koni, 172 sztuki bydła rogategi i 53 świnie. Z całej wsi podatek zostaje obliczony na 492
talary. Na początku XX w. obszar Gostyni zostaje podzielony na gminę polityczną i obszar dworski.
W 1905 r na obszarze gminy mieszka 955 osób. Wśród nich są takie zawody jak m.in.: chałupnik rolny, górnik,
szewc, rzeźnik, rębacz górniczy, zagrodnik, woźny amtowy, dzierżawca myta szosowego, właściciel młyna.
Naczelnikiem gminy jest Franciszek Wróbel. Obszar dworski zamieszkuje 61 osób (sami drwale).
Naczelnikiem dworskim jest mistrz leśny Bernard Knoepffer, zarazem naczelnik policji.
|
Z INNYCH CIEKAWOSTEK HISTORYCZNYCH
Szkoła w Gostyni
Od 1765r. istnieje na Śląsku obowiązek szkolny. Dzieci uczęszczają do przykościelnej szkoły w Mikołowie
(rektor pobiera 2 grosze opłaty za dziecko). Według istniejących danych z Gostyni do szkoły uczęszcza wtedy
24 dzieci. W 1821r. dzieci z Gostyni i Wyr przenoszą się do Łazisk (85 dzieci).Od 1831r. regularna nauka
szkolna rozpoczyna się w Gostyni. Szkoła jest w chłopskiej chacie, nauczycielem zaś Ignacy Witaliński, mistrz
powroźnik z Mikołowa. Szkoła murowana w Gostyni powstaje przy szosie, w środku wsi w latach 1836 -1838
i może pomieścić 100 dzieci. Koszt budowy to 207 talarów i 2 grosze srebrne. Od roku 1865 istnieje przy
szkole boisko gimnastyczne. Do 1872 roku nauka w szkole gostyńskiej odbywa się zasdniczo w języku polskim.
Później przychodzi czas germanizacji aż do roku 1922.
Podaje się ciekawą statystykę z roku 1871:
...Na Gostyni jest 500 osób piśmiennych, analfabetów 170... . To znaczy że 71,6% mieszkańców Gostyni
powyżej 10 lat potrafi czytać i pisać.
Po 1922roku w Gostyni powstaje szkolnictwo polskie. W 1926 roku szkoła w Gostyni jest pięcioklasowa
(4 nauczycieli i 295 uczniów). Kierownikiem szkoły od 1922r. jest Józef Cholewa z Radzionkowa. Nauczyciele
z tamtych lat to m.in.: Trzęsicki Ignacy, Simka Franciszek, Stawicki Izydor, Szulcówna Jadwiga, Dylikówna
Jadwiga, Sitko Józef Polakówna Helena, Michalikówna Hildegarda, Zdunkówna Joanna.
|
